
Ακούω και διαβάζω πολλά για τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών της περασμένης Κυριακής και την αποτίμηση τους. Είδα τους πάντες, πλην ΣΥΡΙΖΑ, να πανηγυρίζουν, είδα τους δημοσκόπους να ...καταπίνουν την γλώσσα τους εμπρός στην κάλπη, άκουσα τους "πανελίστες" να αναλύουν με το γνωστό στυλ "πέστα όλα και μη λες τίποτα" το αποτέλεσμα.
Η νέα επιστήμη που μας προέκυψε σε αυτή την εκλογή λέγεται
"αποχολογία"! Ξαφνικά ανακαλύψαμε στην Ελλάδα ότι έχουμε πολλούς ειδικευμένους ... "αποχολόγους"! Προκόπης, Καρατζαφέρης και ... Τσίπρας στην πρώτη γραμμή με ...ντοκτορά! Απείχαν οι ψηφοφόροι της ΝΔ, απείχαν και αρκετοί του ΠΑΣΟΚ, απείχαν και οι νέοι ψηφοφόροι της Αριστεράς! Απείχαν γενικώς ο ένας στους 3+ πολίτες.
Αλήθεια σκέφτηκε κανείς από όλους αυτούς πόσο μπορεί να ενοχλεί έναν πολίτη όταν λες "δεν ήρθε να ψηφίσει ο ψηφοφόρος ΜΟΥ"? Τι είναι οι πολίτες ψηφοφόροι? Συνδρομητές κινητής τηλεφωνίας ή μέλη συνδέσμων φιλάθλων με καρτα διαρκείας? Επειδή σε ψήφισαν μια φορά, είναι δεδομένο ότι θα σε ξαναψηφίσουν? Και τι θα πει "με την αποχή τους μας έστειλαν μήνυμα"? Κι αν το μήνυμα είναι "δε σε ξαναψηφίζω" πως θα το αντιμετωπίσουν?
Η σταθερή και μονότονη απάντηση που ακούμε τρεις μέρες τώρα είναι ότι
"οι πολίτες απείχαν γιατί δεν εμπιστεύονται το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ"! Καινούργιο φρούτο και αυτό το "πολιτικό σύστημα" ! Τι είναι αλήθεια? Τα κόμματα? Το πολίτευμα? Η εκλογική διαδικασία? Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία? Το πολιτικό τουρλουμπούκι με τα ΜΜΕ και τους δημοσκόπους? Η λογική του "όλοι ίδιοι είναι"? Όλα αυτά μαζί?
Κάποιοι λένε πως οι πολίτες απείχαν από αδιαφορία! Αδιαφορία για τι? Για το μέλλον της κοινωνίας? Για το μέλλον των παιδιών τους? Για το πως ασκείται η πολιτική στην Ελλάδα? Έχουν λύσει οι πολίτες όλα τα προβλήματα τους και θεωρούν ασήμαντο να ασκούν το δημοκρατικό δικαίωμα της αντιπροσώπευσης τους?
Είχα γράψει πριν τις εκλογές, ότι κατά τη γνώμη μου η κοινωνία αποκτά σιγά σιγά, και τηρουμένων των αναλογιών ποιοτικά και ποσοτικά, κινηματικά χαρακτηριστικά της δεκαετίας του 80'. Νομίζω πως μια σωστή ανάγνωση των αποτελεσμάτων, συμπεριλαμβανομένης της αποχής, επιβεβαιώνει αυτόν τον ισχυρισμό μου. Πρώτα και κύρια διότι,
ύστερα από μια συντηρητική δεκαετία, η πλειοψηφία των Ελλήνων πολιτών κινείται και πάλι προς την πρόοδο. Αλλά όχι μόνο γιαυτό.
Ο Τάκης Καμπύλης στη χθεσινή Καθημερινή ενισχύει αυτή μου την άποψη γράφοντας χαρακτηριστικά:
" Οι επικριτές της αποχής ίσως παραβλέπουν ότι η αποστασιοποίηση από έναν συγκεκριμένο τρόπο συμμετοχής στα κοινά δεν είναι ούτε πρόσφατη ούτε μεταφράζεται σε συνολική απαξίωση της δημοκρατίας (και πιθανότατα δεν πρόκειται για αδιαφορία).
Μέσα σε μία 20ετία έχουν κλείσει οι οκτώ στις δέκα οργανώσεις βάσης των κομμάτων. Ο αριθμός των μελών τους έχει επίσης υποπολλαπλασιαστεί, ενώ οι κομματικές διαδικασίες και τα προγράμματα ελέγχονται αποκλειστικά από επαγγελματικά στελέχη και εμπειρογνώμονες (οι οποίοι συνήθως μετακινούνται και από κόμμα σε κόμμα). Αντίστοιχο φαινόμενο κυριαρχεί και στους άλλους φορείς συμμετοχής, για παράδειγμα στα συνδικάτα ή σε άλλες διαδικασίες της δημοκρατίας, όπως στις απεργίες.
Θα μπορούσαμε εύκολα να μιλήσουμε για αδιαφορία. Αλλά (όπως και στο παράδειγμα του αναγνωστικού κοινού) παρατηρούμε (επίσης) ότι δίπλα στους θεσμούς που φθίνουν δημιουργούνται παράλληλα νέοι πόλοι δράσης και συμμετοχής. Οι ελεύθερες παρεμβάσεις ομάδων μέσα από το Διαδίκτυο, η δημιουργία μπλογκ δράσεων και απόψεων (όχι μόνο σε εθνικό επίπεδο), οι δεκάδες μη κυβερνητικές οργανώσεις και η έκρηξη σε όλη τη δημοκρατική Ευρώπη δεκάδων μορφών εθελοντισμού δεν μπορούν παρά να προσμετρηθούν σε μία νέα εποχή όπου η συμμετοχή αλλάζει πρόσωπο και ανακαλύπτει νέους δρόμους. Στο πλαίσιο μιας νέας διάστασης των σύγχρονων δημοκρατιών, της λεγόμενης κοινωνίας των πολιτών.
Με λίγα λόγια, ισχυρίζομαι ότι οι αιτιάσεις περί «αδιαφορίας» είτε ισχύουν συνολικότερα, δηλαδή συμπεριλαμβάνουν και τη μείωση του όγκου των χειροκροτητών στις κεντρικές κομματικές εκδηλώσεις, είτε αναγνωρίζουν τις ραγδαίες αλλαγές που έχουν συντελεσθεί, οπότε αντιλαμβάνονται και άλλες μορφές συμμετοχής που έχουν αναπτυχθεί."
Με απλά λόγια οι πολίτες δεν θεωρούν πλέον την ψήφο στις εκλογές κάθε τέσσερα η πέντε χρόνια μοναδικό τρόπο παρέμβασης τους στα κοινά. Επιλέγουν όλο και περισσότερο άλλες μορφές συμμετοχής για την επίλυση των καθημερινών προβλημάτων τους, μορφές που έχουν έντονα χαρακτηριστικά άμεσης δημοκρατίας. Ένα παράδειγμα : αν ένας πολίτης την Κυριακή των εκλογών, αντί να πάει να ψηφίσει, συμμετείχε στη δενδροφύτευση μιας καμμένης περιοχής, θα τον χαρακτηρίζαμε αδιάφορο?
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι οι πολίτες, πέρα από τις νέες μορφές συμμετοχής που επιλέγουν, απαιτούν όλο και πιο συστηματικά και από τους πολιτικούς φορείς να σέβονται και να λαμβάνουν υπόψη τους αυτή τη νέα συμπεριφορά, να ενθαρρύνουν και να στηρίζουν τέτοιες μορφές συμμετοχής, να εντάσσουν την άμεση συμμετοχική δημοκρατία στην πολιτική τους λειτουργία και τελικά να διαμορφώνουν και την πολιτική εξουσίας πάνω σε νέα συμμετοχικά πρότυπα! Αυτή η λαϊκή απαίτηση εκφράστηκε κατά έναν τρόπο και με την αποχή στις πρόσφατες εκλογές, κύρια από τους νέους σε ηλικία ψηφοφόρους.
Είναι ζητούμενο πως θα ανταποκριθεί το "πολιτικό σύστημα" σε αυτή την απαίτηση. Είναι σχεδόν βέβαιο πως αν δεν ανταποκριθεί, θα ξεπεραστεί και θα ανατραπεί αργά η γρήγορα εκ βάθρων. Μια σημαντική μερίδα πολιτών στηρίζουν πολλά πλέον, όπως κι αν το διαβάσει κανείς, στον Γιώργο Παπανδρέου. Μην λησμονούμε φυσικά πως ο ΓΑΠ ήταν ο πρώτος Έλληνας πολιτικός που έβαλε στην πολιτική του ατζέντα τις νέες μορφές συμμετοχής και την ενίσχυση της Κοινωνίας των πολιτών.
Ο Παπανδρέου έχει πλέον πολλές πιθανότητες να είναι ο επόμενος ηγέτης της χώρας! Το ζητούμενο είναι να μην γίνει απλά ένας πρωθυπουργός μιας ακόμη αλλαγής, αλλά ο ηγέτης της ανατροπής και της συμμετοχής. Αυτό απαίτησαν οι πολίτες με την εκλογική τους συμπεριφορά και σοφά έπραξαν. Αυτό θα απαιτούν κάθε μέρα από εδώ και πέρα.
Υ.Γ. Φυσικά όλα τα παραπάνω ισχύουν για την Ελλάδα και το αναπόφευκτο γεγονός να αντιμετωπίσουμε αυτές τις εκλογές ως "εσωτερική υπόθεση" και όχι ως "ευρω"υπόθεση. Όσα ισχύουν εδώ, δεν ισχύουν φυσικά στην υπόλοιπη Ευρώπη, που τα αποτελέσματα και η συμπεριφορά των πολιτών κινούνται προς τελείως διαφορετική κατεύθυνση. Φυσικά η Ευρώπη είναι - ως συνήθως - 20 χρόνια μπροστά. Το θέμα είναι μην καταλήξουμε και εμείς μετά από 20 χρόνια στο ίδιο τέλμα.